این آخرین نامه به‌جامانده از میرزا یونس استادسرایی، مشهور به میرزا کوچک‌خان جنگلی، خطاب به میرآقا است که در ۵ عقرب (آبان) ۱۳۰۰ نوشته شده است.

متن نامه:

هوالحق
لیله شنبه ۵ عقرب ۱۳۰۰
آقای میرآقا ـ دام اقباله العالی!
دوست عزیزم! در این موقع که پاره‌ای از دوستان ما امتحان بی‌وفایی خود را داده، محرمانه و آشکار تسلیم دشمن شده و با مقاصد آنان همراهی می‌نمایند، مراسله شما را زیارت کرده، فوق‌العاده مسرور و خوشحال گردیدم. آری آقای من، دوستان را در مواقع سخت باید امتحان نمود.

من از این مسئله مسرورم که رفقای همراه به هیچ وجه لغزشی در افکار آنها راه نیافته و باکمال قوت قلب، مصمم به دفاع و فداکاری هستند. عجالتاً با رویه‌ای که دشمنان ما پیش گرفته‌اند و شما به خوبی مسبوق هستید، شاید به طور موقت یا دائم توانستند موفقیت حاصل نمایند؛ ولی اتکای بنده و همراهان به خداوند دادگری است که در بسیاری از این اتفاقات ما را در پرتو توجهات خود محافظت کرده است.

بجز از خداوند، به هیچ‌کس مستظهر نبوده و امیدوارم که توجهات کامله‌اش شامل حال و یار و معین ما باشد. افسوس می‌خورم که مردم ایران پس از محو ما خواهند فهمید ما که بودیم؛ چه می‌خواستیم و چه کردیم! معروف است: النعمه اذا فقدت عرفت. مردم همه منتظرند روزگاری را ببینند که از جمعیت ما اثری به میان نباشد. پس از آنکه نتایج تلخی از سوءافکار و انتظار خود دیدند، آن وقت دو دست ندامت به سر کوفته، قدر و هویت ما را می‌فهمند.

بلی آقای من، امروز دشمنان ما هرگونه اتهاماتی را که به ما نسبت می‌دهند، می‌شنویم و حکمیت را به خداوند قادر و حاکم علی‌الاطلاق واگذار می‌کنیم. عجالتاً تحت تقدیرات الهی هستیم تا ببینیم کار، به کجا منتهی خواهد گردید.

در خاتمه، سلامتی و دوام شما را از خداوند مسئلت داشته، ادعیه خالصانه خود را تقدیم می‌دارد.
🖊 کوچک جنگلی

درس‌هایی برای امروز:
این نامه، فراسوی یک سند تاریخی، روایتی زنده از ایستادگی، ایمان و شکوه از ناسپاسی است. میرزا با سادگی و صراحت، از دورانی می‌گوید که وفاداری امتحان می‌شود و ارزش‌ها پس از فقدان شناخته می‌شوند.

“النعمه اذا فقدت عرفت”
(نعمت وقتی از دست برود، شناخته می‌شود.)

آیا امروز نیز انسان‌های آزاده و حق‌طلب را درک می‌کنیم، یا باز باید روزی با حسرت به گذشته بنگریم؟ بازخوانی چنین متونی، یادآور است که پایداری در راه عدالت، هرچند دشوار، همیشه افتخاری جاودانه است.